Қўқон бозоридаги ёнғинга ҳамма қатори кўнглим ғаш бўлди. Талофот кўрганларни Оллоҳ мушкулини осон қилсин!
Бир неча йиллар Самарқанддаги энг катта бозорлардан бирида ғазначи бўлиб ишлаганман. Бозордаги ҳолатдан жуда яхши хабардорман. Бизнинг бозорлардаги ёнғин, хавфсизлик масалаларида нафақат ҳукумат органлари балки, одамларимиз ҳам бирдек айбдор. Тадбиркорлар белгиланган дўкони бўла туриб, маҳсулотларини дўкондан ташқарига шунақа илиб ташлашaдики, натижада ўт ўчирувчи машина уёқда турсин оддий арава ҳам сиғмайдиган даражада тор бўлиб кетади.
Тартибга келтириш учун, “Буюмларингизни олинг, дўконингиздан ташқарига чиқарманг!” деб кўринг, кўрасиз томошани. Шармандагарчиликни учига чиқишади. Шантаж қилиб, уруш-жанжал, бақир-чақирга айланиб кетади.
Мана шу жойда Японларнинг бўйсунувчанлигига, қонунларга итоаткорлигига, “Ҳа, бўлаверади” деб қўл учида иш қилмасликларига ҳавасинг кетади одамни. Халқига яраша, шароитларни яратиб қўйган ҳукумати ҳам бор. Ўхшатмаса учратмас.
Энди сизларга Японияда ёнғин хавфсизлиги учун нималар қилишини айтиб бераман. Даставвал бошланғич синфдаги болаларга табиий офатлар пайтида, ёнғин пайтида нималар қилиш кераклиги ҳақида батафсил ўргатишади. ( Балки бизда ҳам шундай билим берилганда, Қўқондаги бозорда ёнғин бошланган пайтдаёқ ўт ўчирувчилар келишгунча, томоша қилиб эмас балки, таёқ биланми, латта биланми, қум биланми ўчиришга ҳаракат қилишган бўлар эди.)
Иккинчидан Японияда ўт ўчириш тизими жуда ҳам зўр йўлга қўйилган. Шахсан ўзим яшайдиган ҳудудда, кўзим билан кўрганларимни тасвирлаб бераман.
Биринчидан, кўпгина биноларда ёнғин бўлса овоз чиқарадиган махсус мослама ўрнатилган. Иккинчидан, ҳар битта бино “огнетушител” билан тўлиқ таъминланган. Демак, ёнғин бошланса, Японлар бошланғич таълимда олган билимидан фойдаланиб, ўт ўчирувчиларга хабар беради ва улар келгунича “Огнетушител” билан ўчиришга, жони ва молини сақлашга ҳаракат қилиб туради.
Ўт ўчирувчилар ҳам узоқдан туман, шахар марказидан кечикиб келишмайди. Ҳар 5-10 километр радиусда кичкинагина ўт ўчирувчи гуруҳлар ташкиллаштиришган. Ўт ўчирувчи машиналари ҳам таҳминан аравадек келади. Улар тезда етиб келиб оловни ўчириб туришади ва орқаларидан озгина вақт ўтиб, марказдан катта-катта ўт ўчирувчи машиналар етиб келади. Ман қойил қолганим ўт ўчирувчилар билан бирга ҳар доим полиция ва тез ёрдам ҳам келиб туришади.
Шу даражада маъсулият билан ёндошишадики, озгина тутун чиқса бўлди. Бутун бригада билан етиб келишади. Баъзида кулиб ҳам қўясиз. “Йўқ ёнғинга буларни ваҳимасини қара” деб!
Яна бир муҳим жиҳати ёнғин хавфсизлик хизматидагиларнинг назорати жуда ҳам кучли. Сизнинг дўконингиз борми, ресторанингиз борми, биноларингиз борми, хавфсизлик талабига жавоб бермаса яхшигина “обориб-обкелишади”.
Хулоса ўрнида, Японистон жаннатмакон мукаммал давлат демоқчи эмасман. Шунчаки, ўрганадиган жиҳатларни ўргансак демоқчиман. Масалан: Юқорида айтганим ҳар бир маҳаллада кичкина ўт ўчириш станцияларини жорий этиш жуда чиройли тизим. Марказдан етиб келгунча, анча-бунча талофатни олдини олиш мумкин. Ва албатта, мактабларимиздаги бошланғич таълим!
(Баҳодир Искандаровнинг телеграм каналидан олинди).
