“Ижтимоий дилемма” (“The Social Dilemma”) 2020 йилда чиққан ҳужжатли фильм ҳисобланади. Фильм алоҳида дастурлар, ижтимоий тармоқлар ва маълумотлар технологияларининг жамиятга олиб келдадиган ўзгаришлари ҳақида таҳлил қилади. Ушбу ҳужжатли фильм ижтимоий тармоқ фойдаланувчиларини бошқаришда, фикр-мулоҳазаларини шакллантиришда ва ҳаттоки жамиятнинг умумий янгиликлари ва ривожлантирилишлари бўйича критик саволларни ўртага қўйган.
Фильмнинг асосий мавзуси, маълумотлар технологияларининг инсонлар бошқарув ва фикр-мулоҳазаларини шакллантиришга олиб келтирган бир нечта муаммоларни илгари сурувчи ғояларни тўғридан-тўғри кўрсатишда фойдаланилади. Фильм, социал тармоқлар ва маълумотларни бошқариш тизимларидан фойдаланган компанияларнинг фойдаланувчиларни ўйлаш ва улардаги фаолиятларини мониторинг қилиш учун ҳаракат қилишини кўрсатади.
Фильмнинг асосий хулосалари қуйидагилардан иборат:
1. Маълумот Манипуляцияси: фильм, маълумотлар технологияларининг инсонларнинг фикр-мулоҳазаларини шакллантиришда манипуляцияга қандай таянч бўлаётганини тушунтиради. Реклама ва маълумотлар технологиялари орқали фойдаланувчиларга маҳаллий маълумотларни кўрсатиш ва улардаги ҳаракатларини бошқариш орқали, уларнинг харажатларини оширишга йўл қўйиш ва компаниялар учун фойдали бўлиш учун фойдаланувчилар ўрасида сиёсий ва ижтимоий изланишлар келтириш мумкин.
2. Фикр-мулоҳазалар ва эхтремизм: фильм ижтимоий тармоқлар алгоритмларининг, фойдаланувчиларни уларга кўрсатилган маълумотлар ва фикрлар орқали қандай экстрем фикрлар ва ғояларга йўл қўймоқдалигини кўрсатади. Бу, фойдаланувчиларнинг мазмунларни танлаш ва уларни бошқаришда алгоритмнинг ўрни катта бўлишининг оқибатларини таҳлил қилади.
3. Замонавий боҳранлар: филм, ижтимоий тармоқлар ва маълумотлар технологияларининг жамиятга олиб келтирган бўйича умумий боҳранлар ва бошқа мамлакатлар, инсонлар ва ижтимоий тармоқлар орасида олиб борилаётган муаммони тасвирлайди.
Фильм маълумотлар технологиялари соҳасидаги бошқа муаммоларни, масалан, шахсий хавфсизлик, маълумотларнинг фойдаланувчи томонидан бошқарилиши, шахсий маълумотларнинг ҳимоялашини ҳам эълон қилади. У шу жиҳатдан фойдаланувчиларни ўзгаришлар киритиш ва шахсий хавфсизликларини муҳафаза қилишга чақиради.
Бундан ташқари, фильм, бошқа муҳокамалар ва қизиқарли визуаллар орқали қандай таълим бериш ва диққатни жалб қилиш мумкинлигини ҳам кўрсатади. Шундай бўлса-да, керакли юзага чиқарилган саволлар ва қандай қадам қўлланилишига доир мавзуларни кўриб чиқиш жуда муҳимдир.
“Ижтимоий дилемма” фильми муваффақиятли чиққан, чунки у кўп одамни қандай бир маълумотлар муҳитида яшаш ва шахсий маълумотларни муҳофаза қилиш ҳақида ўйлашга олиб келади. У шу пайтгача инсонлар ва жамоат учун муҳим бўлган муаммоларни баҳолаш ва муҳокама қилишда ёрдам беради.
Нодирахон АБДУСАТТОРОВА, ТДШУ, Халқаро журналистика хитой-инглиз гуруҳ 3-босқич талабаси.
