Ўтган асрнинг 30 йиллари охирида собиқ тоталитар тузум бошлаган қатоғонлар туфайли минглаб юртдошларимиз жабр чекишган.
Тарихий маълумотларга қараганда, асосан деҳқончилик билан рўзғор тебратаётган, ҳақиқий ер эгалари бўлган қишлоқ аҳолиси қатағон объекти бўлган. «Қулоқ» қилинганлар бор мол-мулкидан, уй-жойидан маҳрум қилиниб, тирикчилик ўтказиш оғир бўлган шимолий ўлкаларга сургун қилинган.
Бу қаттол сиёсат бувайдаликларни ҳам четлаб ўтмаган.
Жумладан, 1885 йилда туғилган Бувайда қишлоғилик, ИИБ ходими Эргашали Ғиёсов ҳам турмуш ўртоғи Уминса Ғиёсова билан Украинанинг Харьков вилояти Каховка қишлоғига сургун қилинган. Улар сургунда 14 йил яшаганлар. Ўша юртда беш нафар фарзандли бўлиб, Иккинчи жаҳон урушининг азоб-уқубатларини бошидан кечирганлар. Ертўлаларда, ўрмонларда қўрқув ва ҳадик билан яшаб, очарчилик азобидан қийналган. Сургунлик азоби, она юрт соғинчидан изтироб ч ан Ғиёсовлар оиласи 1951 йилда эсон-омон она Ватанга қайтиб келишган. Улар кўп йиллар киндик қонлари тўкилган Бувайдада умргузаронлик қилишган. Эргашали ота 90 ёшида, Уминса она эса 89 ёшида вафот этган.
Тўпанса Халилова 1910 йилда туманимизнинг Янгиқўрғон қишлоғи Чустий кўчасида таваллуд топган. 1930 йилларда у колхозда раис бўлиб ишлаган. Тўпанса Халилова колхозда ишлаётган даврида камомад қилган, деган айб билан Украина давлатининг Херсон шаҳрига сургун қилинган. Лекин унга қайтиб кели насиб қилмаган. Тўпанса онанинг 1936 йилда туғилган ўғли Мўминжон Парпиев туманимизда яшаб, меҳнат қилиб 2000 йилда вафот этган.
Яна бир бувайдалик Насриддин Хушназаров қатағон қилинишидан аввал колхозда ферма мудири бўлиб ишлаган. Йўқ ердан айб топишиб, Сибирга сургун қилинган. У ҳам Сибирдан қайтиб келмаган. Унинг сургун давридаг ҳаёти, турмуш тарзи ҳақида ҳеч қандай маълумот йўқ.
1885 йилда Янгиқўрғон қишлоғида туғилган Ўринбуви Сўпиева ҳам 1930 йилларда Украина давлатининг Херсон вилояти Коховский районига сургун қилинган. У сургун қилинишидан аввал нонвойчилик билан шуғулланган. Унинг уч нафар фарзанди бўлган. Ўзи билан бирга сургунда бўлган 2 нафар фарзанди Украинада қизамиқдан вафот этган. 1 нафар фарзанди Турғунбой Сўпиев онаси билан бирга қайтиб келиб, 2009 йилгача туманимизда яшаган.
Раимқул ота 1895 йилда Оққўрғон қишлоғида туғилган. 1930 йилда Укрина давлатининг Херсон вилояти Михай овский қишлоғига сурган қилинган. Раимқул отани 1937 йилда Украинада отиб ташлашгани ҳақида маълумот бор. Унинг беш нафар фарзанди бўлган. Фарзандларининг 4 нафари Украина давлатида вафот этган. 1936 йилда туғилган қизи Дилоромхон Усмонова ҳозирда ҳаёт.
Жов қишлоғида туғилган Ғофуржон Деҳқонов ерлари кўп бўлганлиги сабабли 1934 йилда Украина давлатининг Херсон вилоятига сургун қилинганлардан. Унга ҳам мусофир юртдан қайтиб келиш насиб қилмаган. 4 нафар ўғли, 2 нафар қизи бўлган. Ҳозирда беш нафар фарзанди ҳаёт.
Жафарбой ( Жакбар) Йўлдошев Инғирчоқ қишлоғида туғилган. Унинг хусусий ерлари бўлиб, одамларни иш билан таъминлаган. Ўта бадавлат, бойликлари кўп деган айб билан 1937 йилда хотини ва уч ўғли билан бирга Украина давлатига сургун қилинган. Фақат бир нафар ўғлигина Укринадан қайтиб келган. Қолганлар мусофир юртда ўлим топганлар.
Абарбой Исмадиёров Хонобод қишлоғида туғилган. У қишлоқнинг энг катта кўзга кўринган бойларидан бири бўлган. Шунинг учун у 1932 йилда Россия давлатига сурган қилинган. Сургундан қайтиб келиб Файзинса исмли аёлга уйланган. Бир нафар Адҳамжон исмли фарзанд кўрган.
Хидирбой Шераҳмедов Бувайда туманининг Турк қишлоғидан. У обрў эътиборли мулкор бўлганлиги сабабли 1936 йилда Украина давлатига сургун қилинган. Сургунда 1976 йилгача яшаган. Унинг бир нафар фарзанди Муҳаммадамин Шераҳмедов вафот этган.
Мелихўжа Асатиллахўжаев 1889 йилда Туман қишлоғида туғилган. У колхоз раисининг котиби бўлиб ишлаган. 1929 йилнинг май ойида Ук на давлатининг Кахонка туманига сурган қилинган. 3 нафар фарзанди бўлган. Уларнинг барчаси Украинада вафот этган.
Тўйчибой Асроқулов 1889 йилда Деҳқонобод қишлоғида туғилган. Раис бўлиб ишлаган. 1937 йилда Укрина давлатига сургун қилинган. У ҳам сургундан қайтмаган.
Қатағон қурбонлари бўлган ҳамюртларимизни хотирлаш, уларнинг эзгу ишларини давом эттириш биз учун ҳам қарз, ҳам фарз. Аждодларимизнинг тақдири барчамизни мустақиллигимизни қадрлашга, уни асраб-авайлашга ундайди.
Иззатилла ЭНАЗАРОВ, “Нуроний” жамғармаси Бувайда туман бўлими раҳбари.
