Турмуш ўртоғига бир умрлик йўлдош бўлиб, қалбини-да, хонадонини-да тўлдиришга, ҳаётига мазмун бериб, турмушнинг пасту баландликларидан бирга ўтишга ният қилган ҳар жуфт инсон бахтли бўлишга ҳақли. Аммо бу бахт ҳаммага ҳам насиб қилавермайди. Кимгадир умр вафо қилмаса, кимлардир эса умрига, бахтига содиқ қололмайди.
Келинг, биз бахтлилар ҳақида гаплашайлик. Зеро уларнинг босиб ўтган ҳаёт йўллари кўпчиликка ибрат бўлсин.
Бувайда туманининг Найман қишлоғида истиқомат қилувчи кекса отахон Собиржон ҳожи Умаралиев ҳамда Бусолия она Умаралиевалар хонадонига кириб борганимда қўша қариш саодатига эришган бахтиёр чолу кампир бир-бирига суҳбатдош бўлиб, райҳон ҳиди уфуриб турган гулзор ёнидаги супада ўтиришган экан. Ёнларида ўғиллари Азимжон улар хизматига шай.
70 йилдан буён бирга умргузаронлик қилаётган бу нуронийлар 90 ёшдан ошган, ўзларининг таъбири билан айтганда, бирлари шафтоли, бирлари узум пишганда дунёга келган эканлар. Улар 7 фарзандга ота-она, 24 набира, 52 чевара, битта эваранинг бувижон ва бобожони бўлиб, дуолар қилиб, кексалик гаштини сурмоқдалар. Умри меҳнатда ўтган бўлса-да, саломатликлари жойида. Бирон марта соғлигидан шикоят қилмаган, оғир дардга чалинмаган.
Бошида нопармон рўмол, эгнида нимча, сочлари оқ, юз-кўзида кексалик таровати, аммо ёшликдаги гўзаллиги тарк этмаган Бусолия она ўтмишини табассум ва мамнуният билан ёдга олди. Узоқ йиллар колхозда ишлаб, ўттиз йил мобайнида ипак қурти парваришлагани, болалиги айни уруш йилларига тўғри келгани ҳақида гапириб берди:
– Олтинчи синфда ўқиб юрган кезларим далада чигит экардик, тинмай меҳнат қилардик. У пайтларда ер ҳайдаётган трактор орқасига учта қиз чиқиб оларди. Омоч тишлари тупроққа чуқурроқ кириши учун. Уст-бошимиз, юз-кўзимиз чанг бўлиб кетар эди. Қаранг-а, ўша омочга каттароқ бир тутнинг ғўласи қўйилса ҳам бўлар экан-у, бу нарса ҳеч кимнинг хаёлига келмаган экан. 8-синфда унаштирилганман, тўққизинчида тўйимиз бўлган. Ўнинчида чолим армияга кетган ва уч ярим йил деганда қайтиб келган…
– Ие, унаштирилган ҳолингизча мактабга бориб келаверганмисиз? – дейман ҳайрон бўлиб
Онахон самимий кулади.
Ҳар замонда ўғли Азимжон отасининг қулоғига баланд овозда гапириб, суҳбатимиз мавзусини етказиб бериб тургани учун:
– Унаштирилган вақтларимизда битта синфда ўқир эдик. Мен армияга кетганимдан кейин ўзи ўқийверган, – дея кампирининг гапларини давом эттиради Собиржон ота.
Белидан қуввати кетиб, кўзлари хира тортган, қулоғи бир оз “оғир” бўлса ҳам, кексаликни сира тан олмас, қарашлари тетик, гап-сўзлари бийрон Собиржон ота ўз ўтмиши ҳақида ғурурланиб, мамнуният билан сўзлаб берди.
“Агар ёзадиган бўлсангиз, менинг умрим битта китоб бўлади. Мана, кампирим билан тўқсондан ошдик. Ҳаётимдан ҳечам нолимайман. Пенсиямизни вақтида олиб келиб беришяпти. Давлатдан ҳам, фарзандларимдан, соғлигимдан ҳам нолийдиган жойим йўқ. Теваракатрофдаги барча зиёратгоҳ жойларни – Туркистон бува борми, Қирғизистон, Самарқанд-Бухоро борми, Хоразм-Тошкент дейсизми, ҳаммасини кўриб келдик. 2011 йил ҳажга бориб, Оллоҳнинг уйини зиёрат қилдик. Фақат ва фақат шукр қиламиз. Болаларимиз бири қўйиб бири хабар олади. Кўнглимиз тусаган нарсани оғзимизга тутади. Илоҳим, бир кун келиб улар ҳам биздек кексалик гаштини суриб ўтирсин, деймиз. Умримнинг асосий қисми далада ўтган. 1985 йилгача Карл-Маркс колхозида табелчи, кейин бригадирлик қилганман“.
– Шунча йил бирга яшаб, бирбирингиз билан ҳеч уришганмисиз? – дея шумлик билан савол бераман уларга. Собиржон отанинг юзида кулгу ёйилади ва “Уришмай бўладими, қизим? Ана, кампиримнинг ўзидан сўра, бир айб қилса, уни тез-тез тергаб тураман” – дейди. Унинг бу гаплари, албатта, ҳазил оҳангида эди. Аммо Бусолия она узоқ ўтмишини эслаб, жуда қизиқ бир воқеани сўзлаб берди.
Собиржон ота армиядан қайтган, икки нафар фарзандли бўлишган дамлари экан. Бир боласи уйда қолган, бири тутзордаги беланчакда. Бусолия этак-этак пахта теради, Собиржон табелчи. Кунлар шу зайлда ўтар, ҳеч ким ҳаётидан норози эмас. Бир куни Бусолиянинг шўх дугоналари ҳазиллашибми, ё унинг бахтига ҳаваси (ҳасади) келибми, шундай дейишади:
– Бусолия, нега қўлингда ёш гўдагинг бўлса ҳам далага чиқаверасан? Яна ҳаммадан кўп пахта терасан-а? Кошки, эринг терган пахтангни кўтариб, ҳеч бўлмаса даладан олиб чиқиб берса…
Бу гапларни Бусолия чин қабул қилади ва этагидаги пахтани шартта ерга тўкиб, даладан чиқади-ю, тутзордаги беланчакдан боласини олиб, ўзича турмуш ўртоғидан хафа бўлганича онасиникига кетиб қолади. Орадан уч-тўрт кун ўтади. Бусолия қилган ишидан пушаймон бўлса ҳам, ортга қандай қайтишни билмас, у ёқда эса Собиржон ҳам сарсон ва ҳайрон, турмуш ўртоғини қачон, қандай хафа қилганини билмайди. Нима деб олиб келишни ҳам. Шунда Собиржоннинг дардига маҳалла оқсоқоли ва колхоз бригадири малҳам бўлиб, “Майли, уч-тўрт кун дам олди. Энди далага чиқсин, пахтасини терсин”, деган гап билан Бусолияни уйига қайтариб олиб келиб беришади.
Етмиш йил бирга яшаб, бир-биридан бошқа аразламаган бу чол-кампирнинг турмуш ҳикоялари адо бўлмайдигандек. Кексалар суҳбатидан қанча кўп баҳраманд бўлсак, биз ёшлар шунча кўп ибрат оламиз. Бугунги ҳаётимиз билан ўтмишни солиштириб, инсонларнинг турмуш шароити кундан-кун яхшиланиб бораётганини англаймиз-у, сабр, ирода, меҳнаткашлик каби туйғулар тобора емирилиб, ўзаро қадр-қиммат, оқибат, ҳурмат ва ишонч йўқолиб бораётганини ҳис қиламиз. Оиланинг муқаддас экани унутилиб, ҳаёт мезони меҳр-муҳаббат эмас, бойлик билан ўлчанаётганидан кўнглимиз эзилади. Икки инсоннинг бир умр ёстиқдош бўлиши, қийинчиликларни биргаликда енгиши, иймон-эътиқодли, эл корига ярайдиган фарзандларга ота-она бўлиб, уларга биргаликда яхши тарбия бериши – ер юзида эзгулик дарахтини экишдек чинакам саодатдир. Ва бундай саодат ҳаммага насиб этсин деймиз.
