Тандир – ўзбек халқининг қадриятларидан бирига айланиб улгурган буюм. У бир неча асрлардан буён халқимизнинг қорнини тўйдириш, оиладаги қут-барака, фаровонлик рамзи сифатида эъзозланиб келинади.
Тандирбоши деган сўз ҳам халқимиз тилида ўзгача янграйди.
Шу кунгача қанчадан-қанча ўзбек қадриятлари унутилиб кетаётган бўлса-да, тандирдан фойдаланиш ҳамон давом этмоқда.
Тандирчилик ҳам қадимий ва обрўли ҳунарлардан бири.
Бувайда туманининг Гул қишлоғини тандирчилар қишлоғи дейишади.
Мазкур қишлоқда Сайфуддин Тошматов тандирчиларга бош бўлиб, бир кунда 6-7 та тандир тайёрлайди.
- Мен тандирчиларнинг олтинчи авлодиман, – дейди биз билан суҳбатда Сайфуддин ота. – Фарзандларим, невараларим ҳам тандирчилик ҳунарини ўрганишмоқда.
Барча соҳаларда бўлгани каби тандирчилик ҳам ўзига хос эътибор талаб қилади. Тандирнинг тупроғидан тортиб, унга ишлатиладиган сомонгача эътиборли бўлишимиз керак. Ўзимизнинг тупроқдан тандир ясаб бўлмайди. Шунинг учун тупроқни Риштондан олиб келамиз. Сўнгра унга қўй жуни ва похолни майдалаб солиб, аралаштириб лой қорамиз. Лойимиз ҳам уч-тўрт кунда етилади. Уни яхшилаб оёқ билан эзиб, пишитиб, сўнгра тандир ясашни бошлаймиз.
Тандир ясаш вақтида об-ҳавога ҳам эътибор берилади. Жуда қаттиқ совуқ ёки жуда қаттиқ иссиқда ҳам тандир яхши чиқмайди. Ҳамма нарсанинг меъёри бўлади, тандир ясаш учун ҳам об-ҳаво мўътадил бўлгани яхши.
Сайфуддин отанинг айтишича, бугунги кунда республиканинг турли ҳудудларидан катта тандирларга буюртма кўп тушмоқда экан.
– Бухорога бир ойда 60-70 тагача тандир жўнатяпмиз, – дейди тандирчи ота.
Нонвойлар ишлатадиган тандир учун 300-400 кг. атрофида лой қорилади. Бундай тандир қуригач, уни машинага камида беш ёки олти киши кўтариб юклайди.
Тандирчи ҳозирги кунда фақат буюртмага тандир тайёрламоқда.
Тандирчиларнинг ҳам ўзига яраша асбоб-анжомлари бор. Улар ғундоқ, товонча дейилади. Буларда тандир текисланади, из чиқарилади, катта тандирларга лой учга бўлиб ишлатилганлиги учун бўлаклар уланган жойлар илгак билан қотирилади.
Тандирчи устанинг ишларини бугунги кунда унинг неваралари давом эттирмоқда, дедик. Ҳунарни яхши ўзлаштирган набираларидан бири Жамолиддин Сайфуддинов устанинг ўнг қўли. У ҳозирги кунда энг яхши тандирчилардан бири сифатида элу юртга танилиб қолди.
- Болалигимиз шу тандирлар орасида ўтган, – дейди Жамолиддин биз билан суҳбатда, – бобомдан тандир ясашнинг жуда кўп сир-синоатларини ўрганганман. Ҳозирги кунда ўзим бемалол тандир ясай оламан. Аммо бобомнинг дуосини олишни унутмайман. Ҳар сафар иш бошлашимдан олдин, ҳожи бобомдан оқ фотиҳа оламан.
Тандирчи усталарнинг айтишича, энг яхши тандир буғдой ўрими пайтида ясалган тандир бўлар экан. Чунки бу пайтда кунлар роса исиб, лой яхши қуриркан. Ҳамда тандир халқона қилиб айтганда “жаранглаб” чиқаркан.
Видеони бу ерда кўришингиз мумкин.
